Sito istituzionale del Comune di Oristano
Salta la barra di navigazione e vai ai contenuti
Sa Sartìllia est una gara de cuaddus chi si currit in sa parti antiga de sa citadi sa domìniga e su martis de coa de carnovali. A printzìpiu fiat una cursa militari saracena imparada dae is cavalleris cristianus de sa sigunda gruxiada e connota in Europa dae su XII sèculu. Fortzis is cavalleris aristanesus nd’ant imparau is segretus dae is sordaus de Pietro d’Aragona in su 1323 candu po noi mesis aiant agiudau in s’assìtiu a canta a Villa di Chiesa (oi tzerriada Iglesias)
Su fueddu Sartìllia benit dae sortja chi bolit nai ”aneddu” e difatis su momentu prus importanti de sa cursa est candu s’infricit s’aneddu apicau a unu filu cun sa spada. Su capu de sa cursa est su Cumponidori chi bolit nai capitanu de armas, maistu de campu de sa cursa (benit dae s’ispagnolu componedor).
Fintzas a su 1479, s’annu de sa fini de su Marchesau de Aristanis, sa Sartìllia fiat una cursa fata sceti dae is militaris graduaus e non teniat nudda a ita biri cun su carnovali.
Fortzis si faiat prus de una borta a s’annu po ocasionis importantis. Sa Sartìllia comenti dda bideus oi si fait dae su XVI sèculu, po essi prus pretzisus dae su 1543, candu unu canònigu de sa crèsia Arborense, Giuanni Dessì, sighendi sa traditzioni cavalleresca de sa cursa a s’aneddu, aiat istituiu sa cursa de carnovali chi fiat fata onni annu in Aristanis dae is duas corporatzionis (tzerriadas Grèmius in castillianu): cussa de is massàjus e cussa de is maistus de linna sa domìniga e su martis de coa de carnovali.
S’aneddu est stètiu cambiau cun sa stedda e su de arrennesci a dd’infricì est augùriu de bona sorti e biatzesa po s’annu chi benit. Po nd’assigurai sa supravivèntzia su canònicu Dessì aiat giau a onni grèmiu terrinus e aici custus podiant tenni una intrada e su dinari chi serbiat po organizai sa cursa sa domìniga e su martis.
Sa cursa de sa domìniga est organizada dae su Grèmiu de is Massàjus, cussa de su martis dae su Grèmiu de is Maistus de Linna.
Sa ghia de sa cursa est su Cumponidori, nomenau dae su presidenti de su grèmiu su 2 de friàrgiu, sa dì de sa Canelera ; in sa cursa a sa stedda is cavalleris scioberaus dae su Cumponidori currendi a cuaddu circant de infricì sa stedda apicada a un nastru bidri in mesu a sa ruga de Santa Maria. Prus steddas benint pigadas, prus bona at a essi sa sorti po sa citadi de Arisanis. A pustis is cavalleris, pretzidus in grupus de tres, faint is Parìllias in ui faint biri totu s’abilidadi insoru fadendi acrobatzias.
Sa festa cumintzat a mengianu sa domìniga e su martis de coa de carnovali cando su Sìndigu fait giai su bandu ca s’at a tenni sa cursa.
A ora de mesudì, in dae in antis de unu muntoni de genti, si fait sa vestitzioni de su Cumponidori, allirgada dae su sonu de is tumborrus e de is trumbas. Sa vestitzioni dda faint is massajeddas, unus cantus piciocas bestias in costùmini, impari cun sa massàja manna.
Su Cumponidori si setzit in una cadira a susu de una mesa e dae cussu momentu non podit ponni prus is peis in terra fintzas a sa fini de sa cursa. Is massajeddas, cunsilladas dae sa massaja manna, ddu bestint e issu po una dì diventat su rei de sa citadi.
Sa bestimenta de su Cumponidori tenit orìginis antigas: sa camisa bianca, is nastrus coloraus acapiaus a is bratzus, sa faciola chi parit una faci de a berus, su velu biancu nidu, su capeddu nieddu e sa camèlia funt totus cosas chi ddu distinguint dae is àteras màscheras de su carnovali.
Is momentus prus importantis de sa vestitzioni (candu a su cumponidori ddi ponint sa faciola, su velu e su capeddu) funt annuntziaus dae su sonu de is tumborrus e dae is trumbas. Finia sa vestitzioni su Cumponidori setzit a cuaddu e is presentis non bogant unu mùsciu po non spramai su cuaddu. Su presidenti de su Grèmiu ddi giait sa pipia de maju chi est unu màtzu de pruinca e violetas istrintas cun unu nastru bidri. A pustis su Cumponidori ndi bessit dae sa domu de sa vestitzioni e sòdigat is cumpàngius, su segundu e su tertzu cumponi, e totus is àterus cavalleris chi ant a curri sa Sartìllia (centubinti, prus o mancu)
Is sartilliantis bestius cun is costùminis traditzionalis o coloraus de su sexentus e sa faciola chi non podit mancai, cun a in antis is trumbeteris e is tumborràjus, partendi dae su logu de sa vestitzioni e passendi in sa ruga de is ballus, in via Cagliari e in pratza de presoni (pratza Manno), arribant a sa ruga de Santa Maria, in ui si fai dae sempri sa cursa a sa stedda.
Sa cursa cumintzat candu su Cumponidori e su segundu faint s’incròciu de is spadas po tres bortas a suta de sa stedda. Si sonant is trumbas. Su Cumponidori cumintzat sa cursa po infricì s’aneddu de prata a forma de stedda: sa genti tzerriat po su prèxiu chi issu ci arrennescit o abarrat citia chi non dda pigat. Su capucursa giait sa spada a is agiudantis suus e a pustis a chie bolit issu po una, dus, dexi, trinta bortas.
A sa fini at a essi su Cumponidori a torrai a provai cun su stocu de linna; sa prova at a essi arripìtia sceti dae su segundu. Sceti su capucursa podit detzidi candu agabai is cursas e arricit dae su presidenti de su Grèmiu sa pipia de màju po fai sa remada, una prova perigulosa chi ponit fini a sa cursa e in ui depit ammostai totu s’abilidadi e su coràgiu suu currendi crocau faci a cielu a susu de su cuaddu e benedixendi sa genti cun sa pipia de màju
Sa Sartìllia est finia: prus steddas ant a essi stètias infrìcias, prus sa sorti at a essi bona po is aristanesus. Si nonu s’at a depi abetai s’annu chi benit.
Finia sa gara is cavalleris andant faci a sa ruga de santu Srebestianu in ui s’ant a curri is parìllias e in ui ant a ammostai totu s’abilidadi insoru fadendi acrobatzias a susu de is cuaddus in cursa. Totus is cavalleris podint pigai parti a is parìllias; su capucursa depit oberri e serrai sa cursa de is parìllias ma non podit detzidi chie nci pigat parti. Sa sfilada de cavalleris si torrat a cumponni de nou e acumpangiat su Cumponidori a sa domu in ui s’at a fai sa svestitzioni. Custu est s’ùrtimu atu de sa cursa, prenu de momentus de prèxiu: chie at tentu s’ònori de essi Cumponidori po una dì, torrat a essi unu comuni mortali.