Su territòriu in ui est immoi Aristanis fiat, giai dae is tempus antigus, unu logu bellu po ci bivi: sa parti de a intru, fèrtili e bella a pàsciri, sa terra rica de mineralis e is stànius salamastrus prenus de pisci, ant permìtiu a is antigus de fai cresci s’economia e sa cultura de sa sociedadi.
Chi a custu s’agiùngint is caraterìsticas fìsicas de sa zona, comenti sa centralidadi e sa fatzilidadi de comunicatzioni e sa presèntzia de su portu naturali de Mari Mortu, cosa chi est fortzis prus importanti de totus, ndi podeus cumprendi s’isvilupu.
Sa penìsula de su Sinis riparat dae su maestrali chi tirat forti casi ogni dì: is pòpulus antigus de su Mediterràneu (is fenìcius prima e is cartaginesus e romanus a pustis) aiant cumprèndiu beni ca Tharros fiat unu portu siguru in ui si frimai e unu logu de isfrutai po iscopus commercialis. Cantu fiat importanti custu portu ddu testimoniant is domus chi funt faci a su mari, is butegas, is tèmpius, is termas, is rugas fatas a impedrau, is murus fortis de difesa, is campusantus prenus de corredus.
Is traballus de scavu nd’ant torrau a pillu is traballus fatus a manu chi faint cumprendi cantu mannu fiat su tràficu in is sèculus passaus. Is cuntatus cun àterus pòpulus de su Mediterràneu funt testimoniaus dae sa presèntzia de ogetus de culturas diferentis: contramazinas, pungas e figurinas divinas de orìgini egitziana, istrexus de sa Campània, ogetus etruscus.
Su portu de Tharros fiat unu centru de iscàmbiu: is Sardus ndi betiant in citadi is prodotus insoru (peddis, bestiàmini biu, casu, pisci) e is maistus de su logu bendiant is prodotus (contramazinas, pedras traballadas, gioiellus de oru e de prata) in logus a tesu in su Mediterràneu ; custus partiant cun is navis dae Tharros.
Sa citadi marìtima sarda prus rica e importanti biveret po milliotuxentus annus; arregodaus unus cantus momentus de sa stòria sua: is restus de is villàgius nuràgicus funt de sa metadi de su segundu millènniu; su sèculu VIII est sa data de sa fundatzioni fenìcia; in su 238 prima de Gesù Cristu est passada suta su domìniu romanu; est stètia sedi de su Mussennori in perìodu bizantinu e, in is sèculus VIII e IX a pustis de Gesù Cristu, genti meda si ci fiat andada, fortzis po is iscurrerias de is piratas àrabus.
S’est abbiatzada unu pagu in su 1052 ma faci a su 1070 ci fiat stètiu s’abandonu definitivu.