Seus casi sigurus ca a sa dereta de sa ruga romana, in ui est immoi Aristanis, in perìodu romanu ci fiat una tanca e ca su meri fiat unu de sa gens Aristia e po cussu fiat tzerriau “fundus Aristianus”.
Su fundus Aristianus, impari a is primas domus, in su primu perìodu bizantinu fiat diventau meda importanti, fortzis po sa presèntzia de sa ruga chi collegaiat Chrysopolis-Forum Traiani (Fordongianus de immoi), diventada in su 534 a pustis de Gesù Cristu sa capitali militari de Sardigna, e Tharros. Custa ruga, chi teniat unu caminu sìmili a cussu de sa SS 338 de immoi, passaiat s’insediamentu de su fundus Aristianus protetu dae su frùmini Tirsu.
In su VI sèculu a pustis de Gesù Cristu sa bidda nàscia in su fundus Aristianus fiat in una positzioni bella ca si collegaiat cun àteras biddas comenti Forum Trajani, Othoca e Tharros ma fiat difèndia mellus de custas, dae su frùmini Tirsu in sa parti de susu e dae su stàniu de Santa Justa, in ui immoi ci funt domus, faci a bàsciu.
No est unu casu chi de su fundu Aristianus si ndi siat fueddau po sa prima borta, comenti “Aristanis”, in sa prima metadi de su VII sèculu in un’òbera geogràfica bizantina de Giorgio di Cipro: “Descriptio orbis romani". Duncas si podit pentzai ca Aristanis in cussu sèculu fiat unu centru importanti. Su scavu fatu in su 1987 in pratza de sa Catedrali at giau is primas provas de s’esistèntzia de Aristanis in tempus bizantinu e fintzas de s’àrea de su campusantu cun is tumbas a ingìriu de sa prima Crèsia de sa Vèrgini Assunta e de Santu Micheli, chi est diventada Catedrali in su 1070.
Funt de sa crèsia bizantina is arredus de màrmori torraus a usai po fai su basamentu de sa stàtua de sa Beata Vèrgini de su Remèdiu chi est in sa Capella de su Santìssimu, in su Duomo. Manchendi provas seguras, si podit pentzai fintzas ca is crèsias de Santu Sadurru, de su Spìritu Santu e de Santu Nicola fiant stètias cumintzadas in edadi bizantina. Totu custu fai pentzai ca is crèsias bizantinas funt nàscias tra su VI e su IX-X sèculu, foras dae cussa chi est oi sa citadi, fortzis in su centru stòricu de immoi. Su de ai agatau unu soddu bizantinu in sa crèsia de Santa Crara e ceràmica de su medioevu artu in s’àrea de Santu Sadurru e in Portixedda cunfirmant ca innì ci fiat Aristanis bizantina. Aristanis fiat unu centru bizantinu importanti ca ndi arregolliat totus is fortunas de is àteras citadis antigas chi fiant totu a ingìriu de su mari de Aristanis e chi, dae su VII sèculu, aiant cumintzau a pagu a pagu a perdi de importàntzia po is cambiamentus climàticus, idrogràficus e geoloògicus chi ci fiant stètius in cussa parti de costa e po is crisis econòmicas e demogràficas impeuradas dae is iscurrerias de is àrabus.
Ma parit chi Tharros fessat diventada sa sedi amministrativa de sa parti centru-ocidentali de s’ìsula, cumandada dae unu “topoteretes” (logutenenti) chi dipendiat dae s’arconti de Sardigna. Intru de su X sèculu custu “topoteretes” fiat fatu Arconte “de Arborea”; custu ddu scideus dae su sigillu de Zerchis, archon Arbor(eias), (Zerchis, arconte de Arborea) chi est stètiu agatau in Santu Zroghi de Crabas. Aici est nàsciu su stadu indipendenti tzerriau Regnu o “Giudicau” de Arborea.
Sito istituzionale