Situ istitutzionali de Su Comuni de Aristanis
Salta la barra di navigazione e vai ai contenuti
In su XIII sèculu sa parti eclesiàstica fiat stètia arrichia dae su cunventu, dae sa crèsia gòtica de Santu Frantziscu e dae s’assètiu in stili gòticu de sa crèsia de Santu Antoni.
Cust’aspetu nou de sa capitali giudicali ddi fiat stètiu giau dae su giugi Mariano II chi fiat de educatzioni toscana.
Custu soberanu aiat fatu fai cosas meda tra su 1290 e su 1293, siat in sa citadi che in totu su territòriu giudicali. Ndi funt esèmpius su casteddu de Monforte de sa Nurra, s’importanti casteddu de Monreale, sa catedrali de Dolianova cun unu stili uguali a cussu de sa fini de su duxentus, Santu Pedru de Zuri, is murus de difesa e su casteddu de Aristanis.
Totus is murus de difesa de su centru de Aristanis funt stètius fatus tra su 1290 e su 1293: comenti prova ci funt dus iscritzionis, una in sa Turri de Santu Cristòforu e una in sa Turri de Santu Filipu. Non scideus su nòmini de s’architetu chi, a intru de is murus de difesa, aiat detzìdiu de lassai una parti manna chentza domus, a bàsciu de is domus de orìgini mediovali, tra sa pratza de sa Majoria e sa crèsia de Santu Sadurru: in cussus spratzus ci depiant fai su mercau e is crèsias.
Is murus de difesa fiant longus 2,007 km in una superfìcie a forma de trapètziu de 32 ètarus. Is Turris fiant bintotu; cussas de Santu Filipu e de Santu Cristòforu (s’ùnica abarrada) fiant ugualis.
Sa Turri de Santu Cristòforu, in ui c’est s’iscritzioni de Mariano II de su 1290, depiat essi sa turri campanària de sa capitali giudicali, mancai sa campana de immoi siat de su 1430, est a nai de su perìodu de su marchesau de Aristanis fatu a pustis de sa fini de su Giudicau de Arborea, in su 1410.
Is àteras portas de sa citadi fiant Porta Mari, atacada a sa turri de Santu Filipu, sa Porta ocidentali, tzerriada fortzis de Santu Antoni, e Portixedda.
Su palatzu giudicali, chi s’isvilupaiat faci a nord, fiat protègiu dae unu cumplessu fortificau, formendi sa parti ocidentali de sa Pratza de sa Majoria, sa chi est immoi Pratza Manno.
De sicuru, custu palatzu puru faiat parti de su primu progetu de Mariano II mancai is documentus stòricus, comenti naraiat fintzas Mele, provint ca is traballus fiant stètius finius sceti in su cuartu o in su cuintu decènniu de su XVI sèculu.
Immoi in Aristanis est abarrau pagu de custus murus de difesa chi si podint biri a canta de su Seminàriu Arcivescovili e de su cunventu de Santu Frantziscu, in via Cagliari e in is giardinus a canta de via Diego Contini. In sa Porta si podit biri in totu sa mannaria sua sa turri de Santu Cristòforu, tzerriada fintzas Porta Manna, chi est s’intrada pricipali de sa citadi po chie benit dae nord.
Sa ruga de Santu Srebestianu, chi oi est tzerriada via Mazzini, est stètia fata tra sa segunda metadi de su sèculu XVIII e sa prima metadi de su sèculu a pustis, in sa chi fiat sa parti nordorientali de is murus medioevalis, in mesu a is butegas de is maistus e a is domus chi fiant atacadas a is murus de difesa.
Arrastus de is murus si podint biri fintzas tra sa ruga de s’Erba de cani e sa Ruga Noa, po su prus in sa propriedadi Loy, tra via Ichnusa (comenti est tzerriada immoi) e sa ruga de s’erba de cani.
In Pratza Manno dae su 1907 non ci funt prus is testimoniàntzias de sa parti meridionali de is murus de difesa, est a nai sa turri de Santu Filipu, chi fiat s’intrada de a segus po su casteddu, e sa Porta a Mari, s’essida de sa citadi po Santa Justa.
Fortzis a intru de is murus de difesa is rugas, is domus, is butegas e unus cantus edifìcius pùblicus, comenti is bagnus, fiant ugualis a cussus de su centru stòricu de oi. Ispagnolus e sabàudus aiant postu manu a s’ edilìtzia, e a is crèsias in manera particulari, e aiant torrau a usai edifìcius giai fatus mancai nd’aiant fatu un usu diferenti dae cussu eclesiàsticu.
Fadendi su cunfrontu cun is citadis de edadi medioevali, in edadi giudicali si podit agatai una pretzidura de su centru in cuatru brugus divìdius dae is rugas chi andaiant dae Porta Ponti a Porta a Mari e dae sa Porta de Sant’Antoni a Portixedda:
Est possìbili chi, comenti narat sa stòrica Pinucia Simbula, sa pretzidura in cuatru brugus dipendiat dae s’amministratzioni cìvica cun unu podestà e una assemblea cìvica de doxi cunsilleris, tres po brugu; sa sedi non si connosci ma fortzis fiat in su bròciu de sa Pratza de sa Majoria, a faci a su Palatzu Giudicali.
Su Cunsillu majori de sa citadi fiat a parti, teniat a su mancus 100 cunsilleris e de sòlitu si riuniat in su refetòriu de is conventualis.
“Su Portu”, o Citadi murada, fiat diferenti dae “su Brugu”: su primu fiat sa sedi de su poderi religiosu, civili econòmicu e mercantili, su segundu cussu de is grupus socialis chentza importàntzia, de is massàjus e maistus piticus.
Is documentus chi andant dae su cuatruxentus a s’otuxentus ammostant ca su Brugu fiat pretziu in cincu partis:
Prus a in antis de sa citadi, pretzida in Portu e Brugu, in sa parti ocidentali, giai dae su Medioevu ci fiant cunventus e crèsias cun terrisceddas atacadas: Santu Martinu, chi fiat una crèsia benedetina, Santu Pedru de Claro (in su Campusantu de Santu Pedru), Santu Nicola (custa puru benedetina de is Cassinesus) e Santu Giuanni de Venis, connota dae su 1301, giada in edadi ispagnola a su Grèmiu de is Massàjus (connota oi comenti Santu Giuanni de froris o de foras)
Su Comuni de Aristanis
Piazza E. d'Arborea, 44
09170 Oristano
Tel. 0783 7911
Fax 0783 791229
P.IVA: 00052090958
info@comune.oristano.it