Situ istitutzionali de Su Comuni de Aristanis
Salta la barra di navigazione e vai ai contenuti
"Sa Sartillia est una festa chi giait a is aristanesus s’orgògliu de essi unu pòpulu forti e lìberu e sa cuscièntzia de essi parti de una civiltadi antiga….."
Peppetto Pau
Sa gara de cuaddus chi si fait in Aristanis sa Domìniga e su Martis de coa de carnovali est s’ùnica chi si currit in Sardigna e una de is pagas chi si faint ancora in Europa.
Sa Sartìllia no est su carnovali de Aristanis mancai is cavalleris siant mascheraus, portint is costùmins antigus sardus o ispagnolus e is cuaddus siant paraus a festa.
Custu s’aristanesu ddu scidit beni, scidit ca sa Sartìllia esistit dae cincuxentus annus e ca fiat nàscia comenti spàssiu po circai de fai sparessi is vengantzas de sànguini chi si faiant in tempus de carnovali contru a unu inimigu personali. Difatis, cuaus dae sa faciola e in mesu a sa baraunda de sa festa prus manna de s’annu, nisciunu ddus connosciat e non fiant punius. Custu ogni borta boliat nai sànguini, mortus e trèulu in citadi. Fiat po cussu chi su canònigu aristanesu Giovanni Dessì, testimòngiu de totu cussu dolori e scuntentesa, aiat inventau una gara de cuaddus comenti cussas cavallerescas; fiat una prova de abilidadi in su sciri setzi a cuaddu e infricì unu aneddu, cambiau a pustis cun una stedda, apicau a una codra posta a artesa de òmini a cuaddu, in sa ruga de Santa Maria, a faci a sa catedrali de Santa Maria Assunta.
Sa Sartìllia partit dae cussu chi fiat in àterus tempus su Palatzu de is Giugis, su chi est immoi su presoni de Pratza Manno, e sighit in sa cabada de Santa Maria; dae ingui su caminu s’allargat in una furriada mala a faci a sa crèsia de Santu Frantziscu e sighit in sa ruga de Santu Antoni fintzas a s’ingruxada cun via Cagliari in ui, in tempus giudicali, in is murus de difesa ci fiat unu portali tzerriau “Porta de Santu Antoni”.
Su canònigu Dessì aiat istabiliu comenti depiant essi fatas is cursas, chi a pustis fiant diventadas una traditzioni.
Sa Sartìllia si depiat curri ogni annu, in cali si siat cunditzioni econòmica, sotziali o de tempus. S’organizatzioni fiat faina de su Grèmiu de is Massàjus chi teniant comenti protetori Santu Giuanni Battista. Aiat fatu una lassa de unu terrinu chi fiat foras de is murus de difesa tzerriau “su cungiau de sa Sartìllia” dae ui su Grèmiu ndi pigaiat su dinari po sa cursa. In cussu tempus in Aristanis ci fiat una cantidadi manna de Grèmius, oi ci nd’at sceti dus, cussu de Santu Giuanni, est a nai su de is maistus de linna, chi tenit comenti protetori Santu Giusepi e cussu de is maistus de muru chi funt protègius dae Santa Luxia; sa crèsia est in sa ruga de Santu Domìnigu, in su centru stòricu.
Is grèmius de is Massàjus e de is Maistus de Linna organizant sa cursa sa domìniga e su martis de coa de carnovali. Is duas sartìllias funt diferentis s’una dae s’àtera.
Sa cursa est cumandada dae su Cumponidori chi, gratzias a su poderi giau dae su presidenti de su grèmiu, sa dì de sa Candelera at a decidi a cali cavalleri giai s’onori de sa spada po sa cursa a sa stedda.
Ma chie est su cavalleri misteriosu chi portat sa faci cuada dae sa faciola?.
Candu diventat cumponidori, a pustis de su ritu sacru de sa vestitzioni, no est prus unu cristianu cali si siat ma diventat casi unu deus, est òmini e fèmmina in su matessi tempus, est su rei de sa cursa, po una dì totu dd’est cuntzèdiu, totu dd’est dèpiu. Sa sacralidadi sua podit fai sa terra fèrtili ma custu at a dipendi fintzas dae sa fortuna chi at a tenni infricendi sa stedda. Est de augùriu bellu su de infricì cantu prus steddas. De sòlitu is Grèmius funt a bètia a pare ma su prèxiu po sa cursa ddos fai torrai a ponni in paxi.
Si birit sa sfilada de is parìllias cumandadas dae issu, su Cumponidori, chi portat a costau is agiudantis suus, su segundu e su tertzu Cumponi. Finia sa sfilada is cavalleris cumintzant sa cursa: immoi depint essi àbilis po arrecumpentzai su capucursa po sa fidi chi ddis at giau. Candu giait is spadas is agiudantis ddu guardant a dd’agiudant a circai is cavalleris po ddis donai is spadas: su Capu Cursa ddus fai tzerriai dae su Segundu ma ddas giait e ndi ddas arretirat issu etotu.
Is fotografias e is iscritus ndi funt bogaus dae:
"DIETRO LA SARTÌLLIA"
de Alberto Cauli - Editrice S'Alvure
Martis, 18/3/2008 13:37
Su Comuni de Aristanis
Piazza E. d'Arborea, 44
09170 Oristano
Tel. 0783 7911
Fax 0783 791229
P.IVA: 00052090958
info@comune.oristano.it