Sito istituzionale del Comune di Oristano
Salta la barra di navigazione e vai ai contenuti
Su caminu nostu cumintzat dae sa Catedrali de Aristanis cunsacrada a Santa Maria Assunta. Sa crèsia, chi est in su centru stòricu de Aristanis, in sa ruga de Santa Maria, est de orìgini bizantina, comenti cunfirmat s’iscoberta fata in su 1987 in unu campusantu cun tumbas de su VII sèculu; a pustis dd’aiant torrada a fai in stili romànicu, faci a su 1130, candu fiant nascendi is Catedralis de Santa Justa e de Terralba. A canta a sa Catedrali, a s’incumentzu de sa ruga de Sant’Antoni, agataus sa crèsia de Santu Frantziscu in stili gòticu, fata faci a su XIII sèculu. Fiat stètia sciusciada in tempus modernu e torrada a cumintzai in antis dae su francescanu Padre Cano, scienti de Canova, e a pustis dae s’architeto Cima chi, faci a su 1847, dd’aiat finia in stili neoclàssicu.Sighendi in sa ruga de Sant’Antoni, a sa dereta si birit sa crèsia antiga de su Spiritu Santu: is partis prus antigas funt bizantinas (600 o 700 a pustis de Gesù Cristu).
A manca c’est sa crèsia de Sant’Antoni cun s’ospidali giudicali de su 1335 chi a pustis fiat diventau unu asilu e immoi est usau po mostras e comenti biblioteca. A costau c’est sa crèsia de Santu Màuru, fata in su 1200, mancai oi dda bideus comenti est stètia assentada in s’otuxentus. In sa faciada ci funt cuatru pilastrus e duas ventaneddas tundas; in susu unu tìmpanu chi portat in mesu una nìccia po ci ponni sa stàtua de su santu. A sa fini de sa ruga de Sant’Antoni si podit biri ancora una parti de is murus de difesa antigus de sa citadi. Torrendi a coa in sa ruga de Sant’Antoni s’arribat a Pratza de Citadi in ui c’est su Munitzìpiu de Aristanis. Furriendi a destra e fadendi po pagu tretu sa ruga Ciutadella de Menorca e torrendi a furriai a manca s’arribat a sa crèsia de su Cramu e a su Cunventu. Su Cunventu de su Cramu, impari cun sa Crèsia, dd’aiat fatu fai su Marchesu De Arcais, Don Damiano Nurra, tra su 1776 e su 1785 cun unu progetu de Giuseppe Viana.
Si si fait sa ruga de su Cramu torrendi a segus e si furriat a manca, s’agatat sa Pratza de Santu Domìnigu, tzerriada fintzas Piazza tre palme ca ci funt pramas prantadas prus de otanta annus fait e, passendi in su bròciu de Santa Crara arribaus a sa crèsia chi portat su matessi nòmini. Dae innoi, sighendi fintzas a sa Porta, agataus sa crèsia de Santu Srebestianu. Sa crèsia est de su cincuxentus e fiat sa sigunda crèsia de sa citadi a pustis de sa Catedrali. Sa faciada, fata in sa metadi de su sèculu XX, assimbillat a is crèsias romànicas. A suta ci nd’est un’àtera in stili neoclàssicu fata in sa metadi de s’otuxentus.
A ingìriu de sa crèsia de Santu Srebestianu si faiat s’Àrdia a cuaddu. In sa crèsia c’est sa stàtua de Santu Costantinu. Po dd’afestai su 6 de làmpadas si curriat a cuaddu tra sa ruga de is crongioaxus, sa ruga e su gutturinu de santu Srebestianu, comenti in s’àrdia de Sèdilu.
Sighendi in sa ruga de Santu Srebestianu s’arribat a Portixedda e a Pratza Sant’Efis in ui c’est sa Crèsia barocca cun sa faciada de pedra gregori cunsacrada a Sant’ Efis. Est stètia fata in su 1793 po ringratziai a su santu chi aiat agiudau sa Sardigna atacada dae is francesus. Prima su Santu fiat portau a susu de unu carru in una processioni solenni chi partiat dae innoi e andaiat fintzas a Tharros. Sa processioni remonaiat su logu in ui fiat isbarcau Sant’Efis, Tharros duncas, arribau in Sardigna dae Gaeta. Un’àtera crèsia chi si podit ammirai in citadi est cussa de is Cresia de is Capucinus, a su printzìpiu de sa ruga de Santu Martinu, a manca a Porta a Mari. A sa dereta, a sa fini de sa citadi, in sa ruga de , a canta a s’ospidali, agataus sa crèsia de Santu Martinu.
Faci a bàsciu c’est sa crèsia Santu Giuanni Battista o Santu Giuanni e Froris. Passendi in sa ruga de Santu Srebestianu e in sa ruga de Vandalinu Casu andaus faci a Sibì, una de is cuatru fratzionis de Aristanis. In antis de sa bidda, a manca, in mesu a matas mannas de eucalyptus, c’est sa crèsia gòtica de Santa Maria Maddalena atacada a unu cunventu antigu beni tentu dae is mòngias Ancellas de sa Redentzioni. Torrendi a coa, a pustis de Ponti Mannu, agataus su santuàriu de is Aristanesus, cussu de Nostra Sennora de su Remèdiu. Sa festa de su Remèdiu in onori de sa Vèrgini si fait su 7 e su 8 de cabudanni. A canta a su Remèdu agataus Donigala Fenughedu, un’àtera fratzioni de Aristanis in ui c’est sa crèsia de Santa Patonilla chi est stètia sa parrochiali de sa bidda medievali de Gippa. Sa matessi crèsia, meda sèmplitze, chi tenit unu tìmpanu in sa faciada, est de su XII sèculu. A ingìriu de sa crèsia ci funt matas de olia chi tenint prus de milli annus e pedras mannas chi, comenti narat sa legenda, fiant unu grupu de ballerinos chi fiant stètius mudaus in crastus unius pro sempri in unu ballu tundu (ballu traditzionali de Sardigna) chentza fini.
In sa bidda de Màssama, a cincu chilòmetrus a nord de Aristanis, podeus amirai una cresiedda tzerriada “Oratòriu de is Animas”. Sa crèsia preromànica no est pròpiu comenti cussas bizantinas; difatis sa pianta no est centrali ma a forma de gruxi corruada comenti s’ankh egitzianu. Sa faciada romànica est de su prentzìpiu de su XIII sèculu ma ci funt ancora pennàchius tundus de sa costrutzioni bècia; s’àbside a forma de ferru de cuaddu, sa bòvida de bigas e sa tzimboina funt marcus de is influèntzias visigotas de su VIII sèculu, su perìodu sùbitu a pustis de cussu de su guvernu bizantinu in s’ìsula.
